Residentie Eliot Higgins (Bellingcat)

  • Datumvr. 26 okt - zo. 28 okt. 2018
  • Met wieCentre for the Humanities, DUIC, Fontys Hogeschool Journalistiek, Het Huis Utrecht, HKU, Hogeschool Utrecht, IMC Weekendschool, Impakt Festival, ROC Midden Nederland, Universiteit Utrecht

Een groep muizen zit bij elkaar en overleggen wat ze moeten doen om de kat onschadelijk te maken. Na een lange vergadering komt er eentje met de oplossing: waarom hangen ze niet gewoon een bel om zijn nek? Dan horen ze hem altijd aankomen en hoeven ze niet meer bang voor hem te zijn. Er is maar één probleem: welke muis is zo gek om dat gevaarlijke karwei op zich te nemen?

Eliot Higgins, ontwikkelaar van de Bellingcat-methode, is die muis. Zijn methode is gebaseerd op het inzicht dat één individu veel meer bewegingsvrijheid heeft dan een heel instituut. Als eenzame muis – laten we de beeldspraak hier verlaten en hem gewoon burger noemen – kun je veel sneller en eenvoudiger dingen boven tafel krijgen dan een overheid die aan wetten, verdragen, regels en schimmige diplomatieke deals is gebonden. En het mooie is dat je dat gewoon kunt doen met zoekmethodes en software die iedereen tot zijn beschikking kan krijgen. Als eenling kun je via Youtube en Google maps lijntjes met elkaar verbinden tot conclusies die overheden niet kunnen of mogen trekken, en als ze dat wel kunnen doen ze er meestal veel langer over.

Vanachter zijn eigen computer wist Higgins aan te tonen dat de Syrische regering clusterbommen en chemische wapens inzette. HIj publiceerde overtuigende rapporten over de toedracht van het neerhalen van de MH 17. In 2015 oantving hij de Hanns Joachim Friedrichs Award voor excellente journalistiek, een paar jaar nadat een internationale campagneleider bij Amnesty International had toegegeven dat Higgins veel sneller werkt dan veel gevestigde onderzoeksteams.

 Tijdens zijn residentie in Utrecht wil Eliot Higgins zich richten op de ethische vragen die verbonden zijn met de Bellingcat-methode. Moet je alles wat je hebt ontdekt ook de wereld in slingeren, ook als je weet dat je daarmee wereldconflicten zou kunnen beïnvloeden? Mogen kinderen ook met deze onderzoeksmethoden in aanraking komen, en vanaf welke leeftijd? Higgins gaat het gesprek aan met beeldend kunstenaars, journalisten, wetenschappers, studenten en opiniemakers uit Utrecht. (Tekst: Ingmar Heytze)

In samenwerking met Impakt komt Eliot Higgins van online onderzoekscollectief Bellingcat eind oktober en in november naar Utrecht. Higgins ontwikkelde de Bellingcat-methode, waarmee burgerjournalistiek met behulp van open source-methoden wordt gestimuleerd. Door gebruik te maken van online bronnen zoals filmpjes wist Higgins in 2012 aan te tonen dat er chemische wapens werden gebruikt in Syrië. In 2014 richtte hij Bellingcat op, dat vervolgens met research naar bijvoorbeeld de MH17 liet zien hoe iedere burger kan bijdragen aan waarheidsvinding en fact-checking, met simpele software en middelen die vrij beschikbaar zijn op het internet.

Higgins komt naar Nederland om zijn methode en boodschap wereldwijd te verspreiden, maar vraagt het Utrechtse netwerk met hem mee te denken in ethische vragen. Achter je computer kunnen uitvinden wie er achter de oorlog in Syrië zit, welke route de BUK-raket volgde en welke soldaten de raket reden die de MH17 uit de lucht schoot: moet je die informatie ook wereldkundig maken? Ook als je daarmee de wereldconflicten beïnvloed? Wat doet dat met je als mens? En mogen jonge kinderen ook met deze methoden in aanraking komen? Hoe neem je dit soort ethische beslissingen? Dat zijn de vragen waarover de Utrechtse partners met hem verder willen denken. Kunstenaars worden in contact gebracht met Higgins en zijn methode. Wat doen zij met deze techniek/methode en de resultaten?

Eliot Higgins is van vrijdag 26 t/m zondag 28 oktober in Utrecht. Op zaterdag 27 oktober geeft Eliot tijdens het IMPAKT Festival een introductie op de Bellingcat-methode in Het Huis Utrecht, waarin hij laat zien hoe iedere burger kan bijdragen aan waarheidsvinding en fact-checking. Ook zal hij daar ingaan op de driedaagse workshop rondom de Bellingcat-methode die onder zijn leiding plaats zal vinden van 13-15 november.

WORKSHOP THE BELLINGCAT METHOD / ELIOT HIGGINS
13, 14, 15 november 2018

Van 13 tot en met 15 november 2018 organiseert Impakt in samenwerking met Residenties in Utrecht een driedaagse workshop door het open source-onderzoekscollectief Bellingcat in Impakt, Centrum voor Mediacultuur (Lange Nieuwstraat 4, Utrecht). In deze driedaagse workshop leer je van Eliot Higgins en andere leden van Bellingcat hoe je de Bellingcat Method kan gebruiken om zelf onderzoek te doen. Deelnemers leren hoe ze online middelen en platformen en simpel te verkrijgen software kunnen gebruiken voor fact-checking en onderzoeksjournalistiek. De eerste twee dagen van de workshop bestaan uit een combinatie van trainingen en hands-on onderzoek. De derde dag zal gewijd zijn aan een onderzoek via de Bellingcat Method naar een onderwerp naar eigen keuze.

De workshop is open voor zowel professionals als studenten. Kosten: €300. Voor studenten geldt een gereduceerd tarief. Het aantal deelnemers aan de workshop is beperkt, in totaal is er plek voor twintig (20) deelnemers die door Impakt en Residenties in Utrecht geselecteerd zullen worden uit de aanmeldingen.

KLIK HIER OM JE AAN TE MELDEN

Voor de aanmeldingen gelden twee deadlines. De eerste deadline is op maandag 15 oktober, hierna zal al een eerste selectie plaatsvinden. De tweede deadline is woensdag 31 oktober. Uit de aanmelders uit deze tweede ronde zal het tweede deel van de deelnemers geselecteerd worden. Meer informatie over de workshop vind je hier. Vragen? Mail: bellingcat@impakt.nl.

Impakt biedt een kritische en creatieve kijk op de hedendaagse mediacultuur en op innovatieve audiovisuele kunsten in een interdisciplinaire context. Jaarlijks organiseren ze het Impakt Festival, een vijfdaags multimedia-evenement met tentoonstellingen, filmvertoningen, lezingen, paneldiscussies, performance, presentaties en artist talks op verschillende locaties in Utrecht. Ook gedurende de rest van het jaar organiseert Impakt activiteiten.

 


Bellingcat zet nieuwe technologische mogelijkheden in

Ontwikkelingen in technologie en media zorgen voor een crisis in het vertrouwen in de traditionele nieuwsmedia, merkt Arjon Dunnewind (algemeen directeur van centrum voor mediacultuur Impakt). Maar diezelfde ontwikkelingen bieden óók de kans voor vernieuwende journalistieke benaderingen, zoals die van online onderzoekscollectief Bellingcat.

Het was kort na de MH17-ramp dat Arjon op het internet berichten langs zag komen van mensen die op eigen houtje onderzoek deden naar de toedracht ervan. “Ik vond dat heel opvallend, omdat het geen overheden, geheime diensten of lobbygroepen waren,” vertelt hij. Het was online onderzoekscollectief Bellingcat. “Mensen die, gewoon thuis achter de computer, alles deden wat ze konden met online beschikbare informatie,” vertelt Arjon. Sinds die tijd begon hij Bellingcat te volgen.

Crisis in de traditionele nieuwsmedia
Dat was ruim voordat Impakt besloot het idee van post-truth als thema centraal te stellen in 2018, waarin Eliot Higgins en Bellingcat nu een sleutelpositie innemen. “Met de nadruk op het ‘idee’,” zegt Arjon, “want we willen dat concept eigenlijk om zeep helpen. We leven in een tijd van crisis over de betrouwbaarheid van de traditionele nieuwsmedia, kennisinstituten en politieke partijen. Het is in principe goed om alles in twijfel te kunnen trekken, maar je kunt niet leven in een wereld waar álles aan twijfel onderhevig is. Een samenleving of cultuur kan alleen goed functioneren als er voldoende duidelijkheid is over de zekerheden en waarden die je deelt.”

Als oorzaak van die crisis kun je populisme en een veranderd politiek klimaat aanwijzen, zegt Arjon, maar het hangt volgens hem ook samen met veranderingen in technologie en media. “Ik denk dat het een tijdelijke crisis is. Ook op het internet is er plek voor kwaliteitsjournalistiek, research, mensen die feiten checken en tegenstrijdige meningen naast elkaar zetten en kijken wat het meest op feiten gebaseerd is. En dat is precies wat Bellingcat doet.”

Middelen zijn voor iedereen beschikbaar
Door op internet voor iedereen toegankelijke middelen te gebruiken als foto’s, video’s en Google Earth deed Bellingcat al onderzoek naar facties in Syrië, locaties van IS-leden en recent naar de Skripal-zaak, waarin ze aantoonden dat een van de verdachten van de vergiftiging van Sergei en Julia Skripal inderdaad een Russische geheim agent is.


© Pieter Kers

“Het is een bijzondere trend die past bij onze digitaliserende samenleving, en die denk ik ook heel bruikbaar en leerzaam is voor klassieke journalisten,” vindt Arjon. “Die kunnen hun onderzoek en werk beter doen wanneer ze meer gebruik gaan maken van de middelen zoals Bellingcat als een van de eerste organisaties is gaan doen.”

Arjon ziet ook dat de Bellingcat Methode navolging krijgt bij andere groepen dan journalisten. “Je merkt dat kunstenaarsgroepen ook steeds meer op een dergelijke manier werken. Omdat die verder willen gaan dan alleen kunst maken voor schoonheid, maar ook de samenleving verder willen helpen door betekenis en duidelijkheid te scheppen.”

Presentatie, workshop en ontmoetingen
In juni 2018 gaf Eliot Higgins al acte de presence op een evenement van Impakt, en tijdens zijn aanwezigheid in oktober geeft hij een lezing op het jaarlijkse festival van de organisatie. Hij vertelt daarin over de Bellingcat Methode en over de workshop die hij met Bellingcat geeft in november. Daarnaast belegt Impakt een expert meeting, waarbij journalisten, kunstenaars en activisten bij elkaar worden gebracht. Arjon: “Die gebruiken soms vergelijkbare technieken, maar met hele andere oogmerken. Een journalist heeft een andere verantwoordelijkheid dan een activist. Door hen naast elkaar te zetten hopen we een beter beeld te krijgen van de aanvullende waarden van de verschillende velden. Hoe kunnen we al die middelen van onze digitale samenleving zelf inzetten om ons stukje burgerjournalistiek te doen?”

Naast de activiteiten het festival zal Eliot Higgins ontmoetingen hebben met verschillende Utrechtse partijen. “Daarbij gaat het om wat Utrecht kan leren van Bellingcat, maar ook wat Utrechtse partijen kunnen bijdragen aan Bellingcat. Ik stel me bijvoorbeeld voor dat we iets doen als een workshop met HKU-studenten die heel goed zijn in het maken van 3D-modellen. Zodat het arsenaal van methodes die Bellingcat kan gebruiken wordt verrijkt.”