Residentie Bellingcat bootcamps

  • DatumSat. 1 Feb - Tue. 1 Dec. 2020
  • Met wieDUIC, Fontys Hogeschool Journalistiek, Impakt Festival, Journallab

Wéér een nieuwe Bellingcat Bootcamp

Eerder deze maand vond er nog een Bellingcat Bootcamp plaats (met hieronder mooie verslagen van deelnemers). En we zijn blij dat we nu al een nieuwe bootcamp mogen aankondigen in samenwerking met Lectoraat Journalistiek Fontys Hogeschool Tilburg en Journallab. Deze gaat plaatsvinden van 25 tot en met 27 november, en geschiedt voor het eerst volstrekt digitaal. En dat is spannend: Bellingcat is weliswaar een online researchcollectief, maar “voor goede onderzoeksjournalistiek is offline samenkomen essentieel”, zo schreef Bellingcat in april op onze pagina met coronareflecties. Ben (of ken) je een journalist of (net afgestudeerd) student journalistiek die deel wil nemen? Stuur ons een email.

 

Verslag Bellingcat training
Alexandra Mientjes
25-26 nov 2020

“Ik dacht dat ik als IT-projectmanager toch behoorlijk ‘tech-savy’ was, maar tijdens de Bellingcat training op 25 en 26 november kwam ik mezelf toch even tegen! Wat een enorme wereld is er online te ontdekken als je weet waar en vooral hoe je moet zoeken! Nog los van alle nieuwe termen die me om de oren vlogen: OSINT, chronolocation, Baidu, RuTube.. 

Als bestuurslid van Residenties deed ik mee aan de training van Bellingcat, niet uit professionele interesse, maar vooral uit nieuwsgierigheid. Ik wist van de belangwekkende ontdekkingen die dit journalistencollectief had gedaan (zoals hier en hier) en was enorm benieuwd hoe zoiets door alleen maar gebruik te maken van digitale, openbare bronnen in plaats van ‘traditionele’ journalistiek in godsnaam mogelijk was!

In al mijn naïviteit dacht ik, je googelt gewoon wat en dan heb je de meeste bereikbare, online bronnen eigenlijk wel gevonden. Maar niet volgens de methode Bellingcat: het begint eigenlijk heel simpel, zoek niet alleen op Google, maar gebruik ook andere zoekmachines als Yandex (Russisch) of Yippy. Vervolgens kun je je zoekopdracht zo ‘tweaken’ dat je bijvoorbeeld alleen pdf’s vindt, of alleen resultaten van een specifieke website. Met deze simpele ingrepen levert je zoekopdracht vaak veel meer en betere resultaten op. 

Nog interessanter wordt het als Bellingcat ook hulpmiddelen aanreikt waarmee je de resultaten zelf leert onderzoeken en interpreteren. Ook hiervoor zijn online ruimschoots (gratis) tools beschikbaar, zoals Google Earth Pro en Suncalc. Op deze apps/websites kun je je zogenaamde ‘geolocation’ en ‘chronolocation’ skills oefenen – het lokaliseren en in de tijd plaatsen van een foto of video. Het ligt bijvoorbeeld voor de hand dat plekken in de loop der tijd veranderen, maar waar ik zelf nooit aan gedacht had is dat verschillende zoekmachines/satellieten ook plekken op verschillende data tonen. Dit helpt je aan de ene kant om veranderingen in een landschap in kaart te brengen, maar zorgt er tegelijk voor dat je deze factor dus altijd moet overwegen in je research.

Op deze site staat een complete toolkit, ontwikkeld door Bellingcat, waar een uitgebreid scala aan hulpmiddelen staat, vrij om te gebruiken.

In mijn dagelijkse werk zal ik de meeste van deze tools waarschijnlijk niet gaan gebruiken, maar er zaten zeker een aantal tips tussen die voor iedereen nuttig zijn. De praktische insteek van deze training liet echter wel een paar vragen onbeantwoord die nog door mijn hoofd bleven spoken, zoals: 

Hoe lang zou deze technologie het ‘fact-checken’ op deze manier nog mogelijk maken? Zou er een moment komen dat de verstrekkers van ‘desinformatie’ deze technologie inhalen en in hun eigen voordeel gaan benutten?

In de training werd wel kort stilgestaan bij een paar ethische overwegingen, maar werden dit soort kwesties niet uitgebreid besproken. Elliott Higgins doet in dit interview een voorzet.

Maar ondanks dat dit soort vragen vooralsnog onbeantwoord blijven ben ik als bestuurslid in elk geval erg trots dat we kunnen bijdragen aan de verspreiding van dit soort ‘open’ initiatieven en ben ik ervan overtuigd dat deze methodiek een onmisbare bron van informatie wordt voor de journalistiek.

Alexandra Mientjes
Bestuurslid Residenties in Utrecht

 


Op 2, 3 en 4 oktober 2020 vond er weer een Bellingcat Bootcamp plaats. De specifieke invalshoek deze keer was visualisatie: hoe kun je online gevonden data zodanig verbeelden dat de informatie direct aanspreekt, als nieuwswaardig ervaren worden en voor iedereen toegankelijk is? Ook voor Bellingcat zelf was dit een innovatie: het online onderzoekscollectief is vooral gericht op het verwerven, verwerken en verwoorden van data en nu gaat het om het verbeelden van die onderzoeksresultaten. Hoe gaaf als zes pagina’s aan informatie in één aansprekend artistiek beeld kan worden weergegeven?

Deze bootcamp vond plaats in samenwerking met IMPAKT, DUIC en Fontys Hogeschool Journalistiek. Op vrijdag namen zo’n 55 studenten in een digitale omgeving deel aan een online conferentie. Op zaterdag en zondag gingen twintig studenten en net afgestudeerden dan echt aan de bootcamp: zij kregen eerst een training van Bellingcat en werden daarna met gerichte casussen aan het werk gezet. Ze werden daarbij ondersteund door ontwerper en storyteller Sjef van Gaalen, datavisualiser Yordi van Dam (LocalFocus) en grafisch vormgever Simone Niquelle. Deelnemers leerden niet alleen om slimmer te zoeken maar ook om hun data goed te presenteren. Hoe kun je data omzetten in heldere visualisaties? Welke visuele en narratieve elementen zijn cruciaal voor het vertellen van een helder en goed verhaal? De bootcamp vond plaats in Utrecht.

Op de middag van zondag 4 oktober presenteerden de bootcampers hun uitkomsten aan elkaar en aan Bellingcat-oprichter Eliot Higgins in een besloten digitale omgeving. In een openbare stream werden vervolgens de resultaten met het publiek gedeeld, en riep Higgins een winnaar uit. Deze groep krijgt wat geld en tijd om hun casus verder uit te werken.

Deelnemer Heleen Oude Nijhuis over De Bellingcat-methode: “Open source onderzoek is een stijl apart!”

Het Bellingcat-weekend trapte vrijdag 2 oktober af met een conferentie over de werkwijze van Bellingcat zelf. Het online researchcollectief struint het internet, en dan zeker ook social media, af, of op zoek naar data die journalistieke onthullingen onderbouwen. Hoe dat werkt in de praktijk werd op vrijdag door trainers van Bellingcat uitgelegd aan zo’n 55 mensen (die middels een stream aan de sessie meededen). Een van de deelnemers was Heleen Oude Nijhuis, student Computational Science aan de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit Amsterdam, en sinds kort stagiair dataredactie bij de Volkskrant. Hoe beviel het haar?

“In de eerste week van oktober ben ik begonnen als stagiair bij de Volkskrant. Via een collega werd ik op de hoogte gebracht van een initiatief van Residenties in Utrecht, IMPAKT, DUIC en de Fontys Hogeschool Journalistiek: een zogeheten Bellingcat Bootcamp. Ik was nog niet bekend met het concept, maar na het lezen van de omschrijving wist ik dat dit een bijzondere
kans zou zijn om vanuit een nieuwe invalshoek te leren over informatie verzamelen.

In de praktijk bleken mijn verwachtingen grappig genoeg heel anders uit te pakken. Zelf ben ik bekend met de wetenschappelijke manieren van informatie vinden en verwerken. Ik ging er van uit dat de cursus een vervolg zou zijn op technieken als programmeren en online databases gebruiken. Het werd echter al snel duidelijk dat open source onderzoek toch een stijl apart is. Het gebruik van het internet, en de meest uiteenlopende informatie die daar te vinden is, staat centraal. Hoe kun je het internet gebruiken om antwoorden te vinden? Welke vragen moet je jezelf stellen bij het zoeken? Welke informatie is betrouwbaar? Van welke informatie zijn mensen zich niet bewust dat het online te vinden is? Wat zijn de kleine clues die je kunnen helpen? Ik heb, samen met de andere aanwezige studenten en afgestudeerden, geleerd hoe je websites zoals Google, Facebook, Twitter en Google Earth kan gebruiken om kleine stukjes informatie te vinden om zo een grotere puzzel op te lossen.

Pieter van Huis, die sinds het begin verbonden is aan Bellingcat, trapte de dag af. Hij liet een reeks aan interessante voorbeelden zien, grotendeels projecten waar het team van Bellingcat zelf aan gewerkt heeft. Dit gaf een beeld van het brede scala aan vragen die met dit soort technieken beantwoord kunnen worden. Daarnaast was zijn enthousiasme over deze manier van onderzoeken erg aanstekelijk.

Het thema van de conferentie was ‘het verbeelden van data’. Hiervoor liet designer Sjef van Gaalen zien hoe je een verhaal visueel interessant en toegankelijk kan maken. Zijn lessen werden mooi samengevat in een van zijn uitspraken: “Een reeks gebeurtenissen is nog geen verhaal”. Als afsluiter konden we de theorie in de praktijk omzetten. We werden door Foeke Postma, ervaringsdeskundige in het zogeheten geolocating, uitgedaagd om locaties te vinden bij weinigzeggende foto’s.

Die dag werden actuele en belangrijke vraagstukken behandeld die grote veranderingen teweeg hebben gebracht. Een voorbeeld is de antwoorden die Bellingcat heeft kunnen geven binnen het MH17-onderzoek. Als student en stagiair in de journalistiek gaan deze methodes zeker van pas komen. Het was een bijzondere ervaring en ondanks het feit dat de bootcamp digitaal plaatsvond, was het gaaf om in het gezelschap te zijn van een groep jonge mensen die allemaal enthousiast zijn over journalistiek en data.”

Heleen Oude Nijhuis
Stagiair dataredactie bij de Volkskrant

Deelnemer Marjolein du Pree: “Een lang weekend, bomvol informatie”

“Door de nieuwe manier van leven waar iedereen langzaam aan gewend raakt, zal je niet snel verwachten dat er een uitgebreide workshop gegeven zou worden. Toch is dit wat Bellingcat deed in het eerste weekend van oktober. En wat was het een succes!

De eerste dag begon in een zoomgesprek om 10:00 stipt. Ik zat in de aula van ROC Midden Nederland, Amersfoort, met een hele klas. Veilig op afstand, natuurlijk. Iedereen zat achter de laptop, koptelefoon of oortjes in, dezelfde workshop te volgen. Een rare manier van leren, maar het werkte.

Er werd ons geleerd hoe we grondig research konden doen met tools die iedereen met een internetverbinding kon toepassen. Een hele wereld gaat open wanneer je dat leert. Documenten, mensen, locaties, noem het maar op- het is te vinden als je weet hoe. Hoe interessant de eerste dag ook was, rond drie uur kakte de meeste mensen in. Het was veel informatie in een korte tijd.

Om vijf uur was alle uitleg geweest en zat de eerste dag erop. Ontzettend boeiend en lichtelijk vermoeiend; dat is de eerste dag in een zin.

De tweede dag was compleet anders. Op locatie, dit keer: Camping Ganspoort, Utrecht. Het begon om 9:30 met een uurtje extra uitleg. Ik had het gevoel dat hier de Bootcamp echt begon. We kregen een presentatie over datavisualisatie. Ik had er eerder nooit van gehoord, maar het boeide me meteen. Om data en informatie er goed en aantrekkelijk uit te laten zien is iets wat lastig lijkt om goed te doen, maar na de presentatie leek het makkelijker dan ik ooit had verwacht.

Er waren twee casussen waar Bellingcat al mee bezig was en waar wij ons bij konden aansluiten. Ik koos voor het onderwerp dat mij het meeste boeide; de Portland Protesten die nu nog steeds gaande zijn.

De sfeer van de groep waar ik in zat was ontzettend goed. Het voelde alsof we al jaren samenwerkten. Iedereen had een stem en luisterde naar suggesties om ons eindresultaat beter te maken. De begeleiding van Bellingcat was fijn. We kregen duidelijke tips, advies en fijne feedback op alles wat we deden. Een lange, maar nuttige dag.

Dag drie. Ik was ontzettend moe, maar had evenveel zin als het begin van het weekend. Deze dag was zeker ietwat meer chaotisch. We hadden tot 15:00 om te werken aan onze visualisatie, daarna waren er presentaties. Ondanks mijn vermoeidheid, was het nog steeds makkelijk om bezig te gaan met de opdracht. Dat kwam door de fijne samenwerking en aandachtige begeleiding.

Na de presentaties was er een borrel en veel gezelligheid. Een geïnteresseerde groep mensen met goede begeleiders maakte een geslaagd weekend. Het was fijn om in een tijd waar zo weinig sociaal contact is, eindelijk weer iets interessants en actiefs te doen zoals deze workshop. Ik hoop dat Bellingcat snel weer zoiets kan regelen, want ik zou dit zo nog een keer willen doen!”

Marjolein du Pree
Student ROC Midden Nederland

—-

In 2020 organiseert Residenties drie nieuwe Bellingcat Bootcamps voor onderzoeksjournalisten, in samenwerking met Journallab. De workshops startten in Brabant op 31 januari, die in Limburg zijn vanwege corona tot nader orde uitgesteld en die in Utrecht (met nadruk op visualisatie van onderzoeksgegevens) is verschoven naar het weekend van 2, 3 en 4 oktober.

Op locatie van Omroep Brabant in Son bogen journalisten van Eindhovens Dagblad, Omroep Brabant en BN DeStem zich over specifiek Brabantse vraagstukken. De Bellingcat-tools werden aangeleerd aan en toegepast door redactieteams van jonge en doorgewinterde journalisten, met aanvulling van studenten journalistiek van Fontys Hogeschool voor de Journalistiek. De eerste twee artikelen zijn al verschenen. Een belangrijke les is dat onderzoeksjournalistiek tijd vraagt. De eerste stappen zijn nu gezet en de komende periode werken de deelnemers verder aan uitdiepende reportages.

Alle foto’s: © Daan Colussi

Tweede Bootcamp
De tweede bootcamp stond gepland voor 3, 4 en 5 april. Met het hoofdkwartier van De Limburger als locatie, van waaruit een aantal Limburgse en Vlaamse redacties, en studenten vanuit Hogeschool Zuyd de Bellingcat tools gaan leren en toepassen. Vanwege de landelijk genomen maatregelen ten aanzien van het Corona-virus zijn deze bootcamps uitgesteld. Nieuwe data zijn nog niet bekend. Kijk op deze site voor meer informatie.
De residentie van Elliot Higgins / Bellingcat loopt al langer: