Residentie Vijf jaar Residenties – Waar staan we?

  • DatumTue. 3 Mar. 2020

Sinds 2014 bestaat Residenties in Utrecht. Eerst nog met het doel gezamenlijke publieksactiviteiten te organiseren door Utrechtse muziekinstellingen rond de komst van internationale muzikanten. Vijf jaar later draait het volop om samenwerking, rond internationale kunstenaars, stadsbreed, want door instellingen op het gebied van cultuur, onderwijs en samenleving.

Ons doel
Residenties stuurt aan op een groeiend netwerk van partnerorganisaties in stad en regio Utrecht. In de afgelopen jaren is een aanzienlijk actief netwerk aan podia, festivals, instellingen, scholen (universiteit, hbo, mbo), wijkcultuurhuizen en andere instellingen opgebouwd en zichtbaar gemaakt. Steeds meer maatschappelijke organisaties sluiten zich bij ons netwerk aan. Niet alle aangesloten organisaties doen altijd aan dezelfde residentie mee. We zoeken altijd naar meer, en nieuwe organisaties.

Waarom
Residenties is een duidelijke verleider tot (actieve) cultuurparticipatie. Het streven is verregaande inhoudelijke verdieping, waarbij de rol van publiek overgaat van toehoorder in deelnemer. We vinden het belangrijk dat deelnemers door onze activiteiten oorspronkelijke ervaringen meemaken en ‘besmet’ worden om zichzelf te ontplooien. Deelnemers van diverse niveaus zetten we gewoon naast elkaar, en onze achterban is breed: van knappe koppen tot creatieve doeners, en van ceo tot mbo.

Wat zijn dat, Residenties?
Residenties zijn sociale, interactieve en educatieve ontmoetingen tussen een internationale gast en de stad Utrecht. Het zijn langdurige trajecten waarbij een internationale maker/denker zich als een artist in residence aan Utrecht verbindt en samenwerkt met diverse organisaties uit de stad en hun achterban. Per jaar vinden twee nieuwe residenties plaats die feitelijk geen einddatum hebben. Het volgende staat centraal:

  • Internationale makers/denkers verbinden zich aan Utrecht voor intensieve werktrajecten, in samenwerking met culturele organisaties, onderwijsinstellingen en organisaties uit het sociale domein.
  • De nadruk ligt op interactief contact en op een zo klein mogelijke afstand tussen maker en deelnemend publiek, om zo bij te dragen aan een veerkrachtige samenleving.
  • De makers/denkers zijn toonaangevend, verrassend, kundig en inspirerend. Ze komen uit de kunst en cultuur. Ze brengen eigen expertise mee, in meerdere disciplines, en halen nieuwe ervaringen op. De werkprocessen zijn wederkerig.
  • Omdat zij uit het buitenland afkomstig zijn, brengen ze Utrecht nieuwe expertise, hebben zij een frisse blik op de stad, roepen ze nieuwsgierigheid op en wil het lokale netwerk graag met ze samenwerken.
  • Makers/denkers worden uitgenodigd door organisaties die deel uitmaken van het voortdurend groeiende netwerk van Residenties in Utrecht.
  • Hierbij krijgen makers/denkers zelf nieuwe nieuwe artistieke inspiratie, organisaties maken door samen te werken een omslag en deelnemers aan de werktrajecten maken richtinggevende keuzes voor zichzelf, stad en samenleving.

Voorbeeld 
In het haar toegekende verblijf in Het Vijfde Seizoen op het terrein van psychiatrische instelling Altrecht in Den Dolder heeft choreograaf Amparo González Sola koffie en koekjes klaargezet. Er klinkt ontspannende muziek. In de tussentijd druppelen de deelnemers van de workshop binnen. De meeste deelnemers zijn cliënten van Altrecht en hun therapeuten, maar ook onderzoekers, dansers en studenten sluiten aan. Amparo zet de deelnemers aan het werk. “Vorm duo’s, en zet de topjes van jullie wijsvingers tegen elkaar aan.” De een moet leiden in een beweging, de ander volgt. De rollen worden een keer omgedraaid. Dan schaft Amparo het principe van leiden en volgen af. De deelnemers gaan op in de ruimte, voelen zich meer en meer gelijkwaardig aan elkaar en hiërarchie vervaagt. Hierdoor krijgt de band tussen cliënt en therapeut een ander evenwicht en ook de deelnemende studenten een nieuw perspectief. Een mbo’er zegt na afloop: “Ik realiseer me nu pas dat ik me als student dans ook met zorgthematiek bezig kan houden!”.
Meer over deze residentie.


Elk goed idee heeft een eigenaar (elk slecht idee trouwens ook), en in het geval van Residenties in Utrecht kwam het goede idee van Henk Heuvelmans. Als directeur van Gaudeamus Muziek opperde hij: laten we als podia en festivals onze internationale artiesten wat meer delen en daarbij samenwerken. Hoe pakte zijn idee in de praktijk uit? Heuvelmans: “Met her concept van Residenties bleek Utrecht onverwacht uniek in Nederland!” 

“Het was ergens 2013. De verzamelde Utrechtse festivals hadden de Utrechtse gemeenteraad zover gekregen een motie aan te nemen om het jaar 2014 de titel ‘Internationaal jaar van de muziek’ te geven. Het nieuwe TivoliVredenburg zou dan open gaan en dat was natuurlijk dé gelegenheid om Utrecht daarmee, en met wat al die festivals daar gingen doen, internationaal op de kaart te zetten.

Het bleek echter een motie te zijn waarin geen extra geld beschikbaar werd gesteld. Dus moest in eerste instantie gedacht worden aan wat we eigenlijk al in handen hadden en hoe we dat konden uitbuiten om er iets groters van te maken. En konden we verder gaan dan slechts de optelsom laten zien van al onze separate activiteiten en dus niet alleen met marketing bezig zijn maar ook inhoudelijk?

Al snel realiseerden we ons dat elk van ons jaarlijks vele internationale sterren naar Utrecht haalde maar hen in de meeste gevallen eigenlijk alleen binnen de eigen omgeving inzetten voor dat ene concert of optreden voor het eigen publiek. Maar die sterren zijn ook gewoon mensen, met veel meer (maar vaak onbekende) kwaliteiten, ook op andere soms onverwachte gebieden. En ze hebben juist op die gebieden vaak onuitgesproken dromen. Als we hen nu eens wat langer naar Utrecht zouden uitnodigen en hen buiten dat bekende festivalpodium met die andere omgeving in contact brachten, met andere kunstenaars en organisaties waar Utrecht zo rijk aan is; dan had heel Utrecht er wat aan en zouden die sterren zelf ook een veel leukere tijd hebben dan gewoon hun nummertje af te draaien. Hoe mooi zou het zijn als bijvoorbeeld filmster John Malkovich naar het Nederlands Film Festival kwam en dan ook met het Festival Oude Muziek eindelijk zijn stille droom kon bespreken om daar een barokopera te creëren? En als hij of iemand als Stephen Fry maar één keer zouden tweeten (het was 2013; Twitter begon net groot te worden) hoe leuk het hier in Utrecht was, dan zou de hele wereld ineens heel anders naar de stad kijken…

Met dat plan gingen we aan de slag; veel kunstenaars kwamen dat eerste jaar naar Utrecht, maar gaven nu na hun optreden ook workshops voor studenten, kwamen in contact met het geweldig rijke Utrechtse veld en raakten zó enthousiast dat ze in de meeste gevallen graag terug zouden komen om die contacten te verbreden om samen nieuwe dingen te ontwikkelen met uiteenlopende Utrechtse organisaties die daarmee ook nader tot elkaar kwamen. Een wat langer bezoek groeide uit tot een echte “residentie” en daarmee was Utrecht onverwacht uniek in Nederland. En omdat het zo’n leuk idee was kwam er toch wat extra geld beschikbaar en gingen ambtenaren zelfs op pad om in andere steden kond te doen van dit fraaie initiatief.

Overal in de stad raakten organisaties geïnteresseerd en daarom werd het profiel van de residenten verbreed en werden nu zowel kunstenaars als creatieve denkers en wetenschappers uitgenodigd: zij vonden het allemaal prachtig om in contact gebracht te worden met wat Utrecht te bieden heeft en zowel met collega-kunstenaars en organisaties te werken als met kinderen of universiteitsstudenten. En steeds meer Utrechtse organisaties voelden de aangename prikkel van een nieuw concept van samenwerking tot ver buiten de voor hen reguliere paden. Lichtende voorbeelden als Eliot Higgins (van Bellingcat) of de Syrische pianist Aeham Ahmad kwamen dan ook met regelmaat naar Utrecht, gaven met hun uiteenlopende projecten de stad meer kracht en kleur met niet alleen grootschalige maar juist ook heel veel kleinere net zo waardevolle projecten en talloze contacten met veel impact zowel voor ons hier in Utrecht als voor hen zelf.

Inmiddels zitten we midden in corona-tijd met talloze beperkingen. De fysieke afstand dwingt ons echter ook buiten reguliere denkpaden te gaan en kan ons zo ook dichter bij elkaar brengen: we kunnen van elkáár leren hoe vooruit te komen in deze crisis maar veel meer nog van creatieve mensen als kunstenaars en wetenschappers. Gaudeamus profiteert daar in het  festival van deze week volop van: waar wij zelf begin dit jaar misschien eerst de barrières zagen, bleken kunstenaars daar al ver overheen te kijken en al bezig te zijn met werk dat prima past binnen de beperkingen.

De kunstenaars lieten ons ook zien dat niet alles per se groots en meeslepend hoeft te zijn en dat de impact soms sterker is bij kleinere, heel persoonlijke benaderingen en ontmoetingen, die ertoe leiden dat we beter gefocust zijn, beter luisteren en kijken, naar elkaar, naar de omgeving, naar de kunst en haar inhoud, verder en dieper dan we misschien gewend waren. Precies zoals het van meet af aan al ging bij de residenties. Ik ben dus ook blij dat Residenties in Utrecht de komende jaren voort kan gaan en wens iedereen veel plezier daarbij!”

Henk Heuvelmans
Directeur Gaudeamus Muziekweek
Bedenker Residenties in Utrecht
9 september 2020


INTERESSE OM MEE TE DOEN? 
STUUR EEN MAIL, STEL VRAGEN, EN/OF ABONNEER JE OP DE NIEUWSBRIEF

Hoe denkt de stad over Residenties? 
Eric Holtman (directeur Creative College, Media, ICT & Design — ROC Midden-Nederland):
“Residenties creëert nieuwe verbindingen in de stad. Niet alleen tussen organisaties maar met name ook tussen publieksgroepen en studenten van verschillende achtergronden en onderwijsorganisaties waardoor nieuwe netwerken in de stad ontstaan.”

Gina van den Berg (manager informele educatie en culturele programmering De Tweede Verdieping, Bibliotheek Nieuwegein):
“Residenties legt dwarsverbanden tussen niet per se voor de hand liggende partners en opent zo wegen voor nieuwe samenwerking, contacten, kunst, en zorgt voor blikverruiming. Een aanwinst voor de regio.”

Loubna Adahchour (jaarcoördinator IMC Weekendschool):
“Ik vind het heel mooi om te zien hoe Residenties creatieve makers kan verbinden aan jongeren om ze zo te inspireren en hun horizon te verbreden. Jongeren uit de wijk Overvecht komen niet vanzelfsprekend in contact met internationale kunstenaars, daar heb je een schakel als Residenties voor nodig.”

Rob Hilberink (directeur Internationaal Franz Liszt Pianoconcours):
“Ik vind het een sterke vorm als je uitgaat van de vraag: wie zijn interessante personen en hoe kunnen we die onder de aandacht krijgen van Utrechtse festivals en culturele initiatieven? Je wordt hierdoor getriggerd: wie wordt er uitgenodigd en kunnen wij als organisatie daar iets mee? Residenties is met deze werkwijze een goede toevoeging.”

Johan Gijsen (directeur Le Guess Who?):
“Residenties overstijgt culturele instellingen en brengt ons in contact met de kenniseconomie waar Utrecht voor staat, aangevuld met burgerinitiatieven en zorginstellingen. Residenties biedt ons dat netwerk, bindt heel veel aspecten en organisaties in de stad aan elkaar. De impact van zo’n bezoek aan Utrecht voor de kunstenaar wordt hiermee veel diepgaander.”

Organisatievorm 
Sinds 2019 is residenties een zelfstandige stichting, met een eigen bestuur. Ook is een redactieraad actief, met daarin vertegenwoordigers van de samenwerkende organisaties die meedenken over de artistieke lijnen. De dagelijkse werkzaamheden worden uitgevoerd een zelfstandig opererend projectcoördinator, bijgestaan door twee communicatiemedewerkers (allen parttime).

De basiskosten van Residenties worden gefinancierd door gemeente Utrecht – Culturele Zaken. Voor de jaren 2021-2024 is een subsidie-aanvraag goedgekeurd in het kader van de cultuurnota, die wij de titel “Muren doorbreken – Grenzen verleggen” hebben gegeven. Ondertussen worden ook bijdragen geworven van fondsen Fentener van Vlissingen Fonds, Elise Mathilde Fonds, K.F. Hein Fonds en Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.